Η Θεσσαλονίκη, πόλη με πλούσια ιστορία και αδιάκοπη ζωή, είχε πάντοτε μια ιδιαίτερη σχέση με το νερό. Από τα χρόνια της Οθωμανικής περιόδου έως σήμερα, οι κρήνες της πόλης αποτελούν ζωντανά μνημεία ενός παρελθόντος όπου το νερό δεν ήταν απλώς ανάγκη — ήταν ιερό δώρο. Μία από αυτές ξεχωρίζει για την ιστορία και της και την επιγραφή που φέρει. Αυτή είναι η Νέκυια ή Κρήνη της Ολυμπιάδος.
Το Νερό που Έδινε Ζωή στην Πόλη
Η πόλη διέθετε πηγές στον Χορτιάτη, στο Ρετζίκι και στη Σταυρούπολη. Από εκεί, μέσα από ένα ευφυές σύστημα σωληνώσεων, το νερό έφτανε σε διάφορα σημεία της Θεσσαλονίκης. Σε πλατείες, δρόμους και γειτονιές, υπήρχαν κρήνες. Μικρές οάσεις δροσιάς και συνάντησης για τους κατοίκους. Οι περισσότερες από αυτές τις κρήνες ήταν οθωμανικές κατασκευές. Οι Οθωμανοί θεωρούσαν το νερό άμεσα συνδεδεμένο με τη θρησκεία – καθαρό, ζωογόνο, αλλά και ιερό. Έτσι, κάθε κρήνη δεν ήταν μόνο πρακτική υποδομή, αλλά και πράξη πίστης.
Μια Επιγραφή που Μιλάει από το Παρελθόν
Ανάμεσα στα σωζόμενα μνημεία της εποχής, ξεχωρίζει η Νέκυια ή Κρήνη της Ολυμπιάδος. Μία κρήνη που ξεχωρίζει για τη συγκίνηση που αποπνέει. Αν και φθαρμένη, μας διηγείται μια προσωπική ιστορία:
«Για την πολυαγαπημένη μου [γιαγιά…]. Αν κανείς τολμήσει να ανοίξει τη σαρκοφάγο ή να τη μετακινήσει, να πληρώσει 2.500 δηνάρια πρόστιμο στο ιερότατο Ταμείο.»
Το πρωτότυπο κείμενο: [- – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – -τῇ] γλυκυτάτῃμου [νίννῃ – – – – ca. 7 – – -]. ἐὰνδέτιςἕτεροςτολμήσῃἐπανῦξ[εἤμετατε]θῆνέμουτὴννίνην (!), 4 δώσιπροστείμουτῷἱερω[τά]τῳ [τα]μίῳ v vX v ͵β (δισχίλια) v φ´ (πεντακόσια).
Πίσω από τις πέτρες και τα σκαλίσματα, εντοπίζουμε τον ανθρώπινο πόνο και την αγάπη για τους προγόνους. Μια φωνή από αιώνες πριν, που φτάνει ως εμάς με τρυφερότητα και σεβασμό. Η Νέκυια ξεχωρίζει γιατί δεν αποτέλεσε απλώς μία κρήνη, αλλά και μία σαρκοφάγο για την πολυαγαπημένη γιαγιά του δημιουργού της. Η επιγραφής της αποτελεί προειδοποίηση για όποιον τυχόν την μετακινούσε. Και η αλήθεια είναι πως η απειλή έπιασε τόπο εν μέρει. Πολλά χρόνια αργότερα η σαρκοφάγος άλλαξε θέση, για τη διάνοιξη του δρόμου.
Η Νέκυια αποτελεί μια τελετή επίκλησης νεκρών ή συμβολίζει την κατάβαση στον κάτω κόσμο. Είναι επίσης ο τίτλος της 12ης ραψωδίας της «Οδύσσειας» του Ομήρου, όπου ο Οδυσσέας κατεβαίνει στον Άδη και επικαλείται τις ψυχές των νεκρών, κυρίως τον μάντη Τειρεσία, για να μάθει το μέλλον του.
Η Ιερότητα του Νερού και της Μνήμης
Στην οθωμανική Θεσσαλονίκη, η έννοια του νερού συνδέθηκε όχι μόνο με την καθαριότητα και τη ζωή, αλλά και με τη μνήμη. Οι κρήνες χτίζονταν συχνά στη μνήμη αγαπημένων προσώπων, σαν μικρά μνημεία αγάπης που έδιναν νερό στους περαστικούς. Μια πράξη φιλανθρωπίας και ευσέβειας μαζί.
Ένα Παρελθόν που Ρέει Ακόμα
Σήμερα, όσες οθωμανικές κρήνες υπάρχουν στη Θεσσαλονίκη, αποτελούν ζωντανά κομμάτια της ιστορίας. Θυμίζουν την εποχή που το νερό έφερνε κοντά τους ανθρώπους και που κάθε σταγόνα είχε τη δική της ιερότητα. Αν περπατήσεις στις παλιές γειτονιές, ίσως ακούσεις ακόμα το ψιθύρισμα του νερού — ένα μήνυμα από το παρελθόν, που μας καλεί να σεβαστούμε ό,τι μας ενώνει.
Λάτρης της ιστορίας; Εδώ θα βρεις τα βιβλία που υπάρχουν για την Θεσσαλονίκη σε web offer.