Ανακάλυψε την αυθεντική ψυχή της Θεσσαλονίκης στην Άνω Πόλη, μέσα από αυτόν τον οδηγό για ντόπιους και επισκέπτες. Περπάτησε σε μια ιστορική διαδρομή ανάμεσα σε βυζαντινά μνημεία, τείχη και πέτρινα σοκάκια, στη μοναδική γειτονιά που «νίκησε» τον χρόνο και τη μεγάλη πυρκαγιά. Εξερεύνησε τη σπάνια αρχιτεκτονική της και απόλαυσε πανοραμική θέα, ακολουθώντας βήμα-βήμα την πορεία προς την πιο γοητευτική πλευρά της πόλης.
Η διαδρομή: 3 χλμ. ιστορίας, εικόνων και ανηφόρας
Η διαδρομή είναι κυκλική, περίπου 3 χλμ., με αρκετά ανηφορικά σημεία και πολλά στενά. Γι’ αυτό χρησιμοποίησε τον συνοδευτικό χάρτη και διάλεξε από τα παρακάτω σημεία εκείνα που σε ενδιαφέρουν περισσότερο. Στόχος δεν είναι να τα «τσεκάρεις» όλα, αλλά να ζήσεις τη διαδρομή. Να περπατήσεις, να χαζέψεις τις λεπτομέρειες στα σπίτια, να κάνεις στάσεις για καφέ ή φωτογραφίες και να πάρεις μια γεύση από την παλιά Θεσσαλονίκη.
Στάσεις σε εκκλησίες, τείχη και γειτονιές
Εκκλησία Αγίας Αικατερίνης
Ξεκίνα από έναν ναό που ακόμη και οι ιστορικοί αποκαλούν «άγνωστο». Κανείς δεν ξέρει το αρχικό βυζαντινό του όνομα, αν και οι ενδείξεις λένε πως ήταν αφιερωμένος στον Χριστό. Στα χρόνια του Βαγιαζήτ Β’ έγινε το τζαμί του Yakup Paşa. Θαύμασε την εξωτερική του όψη με τα πλίνθινα διακοσμητικά και μπες μέσα για να δεις τις τοιχογραφίες του 1315, που αποκαλύφθηκαν μόλις το 1951, μετά από αιώνες λήθης.
Γειτονιά “Τσινάρι”
Περπάτησε στις οδούς Κλειούς και Αλ. Παπαδοπούλου. Εδώ υπήρχε η τουρκική συνοικία με το όνομα «Τσινάρι» (από τη λέξη çinarli = πλάτανος). Παρατήρησε τα σπίτια: διώροφα, με έντονα χρώματα και τα χαρακτηριστικά «σαχνισιά» (ξύλινες προεξοχές). Κάνε οπωσδήποτε στάση στο καφενείο «Τσινάρι». Είναι το τελευταίο εναπομείναν δείγμα παραδοσιακού καφενείου από την Τουρκοκρατία και βρίσκεται ακριβώς απέναντι από την κρήνη του Μουράτ Β’.
Εκκλησία Οσίου Δαβίδ – Μονή Λατόμου
Αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό «μυστικό» της διαδρομής. Μην σε ξεγελά η ταπεινή όψη του ναού. Μέσα κρύβει ένα σπάνιο ψηφιδωτό με τον Χριστό σε εφηβική ηλικία (Εμμανουήλ). Ο θρύλος λέει πως στα χρόνια της Εικονομαχίας, οι μοναχοί το έκρυψαν με δέρμα βοδιού και κονίαμα. Το ψηφιδωτό αποκαλύφθηκε ξανά από μόνο του, κατά τη διάρκεια ενός σεισμού τον 9ο αιώνα! Στάσου στην αυλή και απόλαυσε τη θέα, γνωρίζοντας ότι πατάς σε έναν χώρο που κάποτε ήταν λατομείο (εξ ου και «Λατόμου»).
Περιοχή οδών Θεοφίλου και Επιμενίδου
Στην περιοχή των οδών Θεοφίλου και Επιμενίδου, ανακάλυψε ένα σπάνιο κτίριο. Είναι ένα από τα ελάχιστα δημόσια λουτρά που υπάρχουν στον ελλαδικό χώρο, καθώς στα βυζαντινά χρόνια τα λουτρά ήταν κυρίως ιδιωτικά. Λειτουργούσε κανονικά μέχρι και το 1940, θυμίζοντάς μας πως αυτά τα κτίρια ήταν κέντρα κοινωνικής ζωής.
Μέρος 2ο: Μοναστήρια, Βιομηχανία και Κήποι
Εκκλησία Ταξιαρχών & Άγιος Νικόλαος Ορφανού
Ο ναός των Ταξιαρχών είναι μοναδικός αρχιτεκτονικά: διώροφος και κάποτε λειτουργούσε ως τζαμί με δύο εξώστες (Iki Şerife Camii). Λίγο πιο κάτω, αναζήτησε τον Άγιο Νικόλαο τον Ορφανό. Κρυμμένος σε μια καταπράσινη αυλή, έχει ίσως τις πιο καλοδιατηρημένες τοιχογραφίες της Θεσσαλονίκης (1310-1320). Οι ιστορικοί θεωρούν ότι ιδρυτής ήταν ο Σέρβος κράλη Μιλούτιν ή κάποια οικογένεια φιλάνθρωπων, εξ ου και το όνομα «Ορφανός».
Η βιομηχανική πλευρά και τα Νεκροταφεία
Η ιστορία της Άνω Πόλης δεν είναι μόνο βυζαντινή. Περνώντας από τα ανατολικά τείχη, δες το Μηχανουργείο Αξυλιθιώτη. Εδώ, στις αρχές του 20ού αιώνα, κατασκεύαζαν εξαρτήματα για υδραυλικά έργα και αμυντικές εγκαταστάσεις. Σήμερα είναι μνημείο βιομηχανικής κληρονομιάς. Ακριβώς δίπλα, η περιοχή των νεκροταφείων (Ευαγγελίστριας, Αρμενίων, Προτεσταντών) μαρτυρά την πολυπολιτισμική ιστορία της πόλης και τις περιπέτειες της Ελληνικής Κοινότητας με τις οθωμανικές αρχές για την παραχώρηση γης.
Νοσοκομείο Άγιος Δημήτριος και Κήποι του Πασά
Δες το παλιό Δημοτικό Νοσοκομείο (νυν Άγιος Δημήτριος), ένα κλασικιστικό κτίριο του 19ου αιώνα. Σκοπός του ήταν να περιθάλπει άπορους ξένους (Gureba). Πίσω του ακριβώς, ψάξε τους μυστηριώδεις Κήπους του Πασά (1904). Δεν ανήκαν σε κάποιον πασά, αλλά αποτελούν δείγμα «φανταστικής αρχιτεκτονικής» (σχεδόν Γκαουντί στυλ) με σήραγγες και απομιμήσεις σπηλαίων που υπάρχουν μέχρι και σήμερα.
Μέρος 3ο: Η Κορυφή (Ακρόπολη)
Πύργος του Τριγωνίου (Πύργος της Αλύσεως)
Το απόλυτο σημείο για φωτογραφία. Ο πύργος που βλέπεις σήμερα χτίστηκε τον 15ο αιώνα, μετά την εμφάνιση της πυρίτιδας, για να αντέχει στα κανόνια. Οι Οθωμανοί τον ονόμαζαν «Πύργο της Αλυσίδας» (Zincirli Kule) ή «Ζωσμένο Πύργο». Από εδώ μπήκαν οι Τούρκοι στην πόλη το 1430.
Μονή Βλατάδων: Το μοναστήρι που δεν έκλεισε ποτέ
Ολοκλήρωσε τη βόλτα σου στο μοναδικό βυζαντινό μοναστήρι που λειτουργεί αδιάκοπα μέχρι σήμερα. Ιδρύθηκε τον 14ο αιώνα από τον Δωρόθεο Βλατή και οι Τούρκοι το σεβάστηκαν (δίνοντάς του προνόμια) επειδή βρισκόταν σε στρατηγικό σημείο: ακριβώς εκεί που διακλαδωνόταν το νερό που ερχόταν από τον Χορτιάτη για να υδρεύσει την πόλη. Μπες στην αυλή, δες τα παγώνια και απόλαυσε τη θέα της Θεσσαλονίκης από ψηλά.
Πριν ξεκινήσεις τη βόλτα
- Υπολόγισε περίπου 2–3 ώρες με στάσεις για φωτογραφίες και τυχόν επίσκεψη στο εσωτερικό μνημείων.
- Φόρεσε άνετα παπούτσια, πάρε νερό και προτίμησε ώρες με ήπια θερμοκρασία, ειδικά αν δεν αγαπάς την έντονη ανηφόρα.
- Κατέβασε ή άνοιξε τον χάρτη της διαδρομής στο κινητό, για να αποφύγεις τα αδιέξοδα των στενών και να οργανώσεις ποιες στάσεις θα κάνεις.
Αυτή η βόλτα δεν είναι απλώς «λίγα μνημεία στην Άνω Πόλη», αλλά ένας τρόπος να δεις τη Θεσσαλονίκη αλλιώς – είτε ζεις εδώ, είτε την επισκέπτεσαι μόνο για ένα Σαββατοκύριακο.