Το Ινδικό νεκροταφείο του Χαρμάν Κιόι δεν είναι απλώς ένας χώρος μνήμης. Είναι το μοναδικό Ινδικό νεκροταφείο στην Ελλάδα και αποτελεί έναν «σιωπηλό μάρτυρα» της πολυπολιτισμικής ιστορίας της Θεσσαλονίκης. Θα το βρεις στην περιοχή του Δενδροποτάμου, στη δυτική Θεσσαλονίκη, όπου μετρά ήδη έναν αιώνα ζωής. Αποτελεί το δεύτερο συμμαχικό νεκροταφείο της πόλης, μαζί με το πασίγνωστο Ζέιτενλικ. Ποια είναι όμως η ξεχωριστή και παράδοξη ιστορία του;
Οι Ινδοί στρατιώτες του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου
Το Ινδικό νεκροταφείο Θεσσαλονίκης αποτελεί τον χώρο ανάπαυσης των πεσόντων του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Θα το βρείτε στην οδό Μοναστηρίου, κοντά στο στρατόπεδο Ζιάκα, λίγα χιλιόμετρα μακριά από το κεντρικό συμμαχικό νεκροταφείο του Ζέιτενλικ. Γιατί όμως οι Ινδοί δεν ενταφιάστηκαν μαζί με τους υπόλοιπους συμμάχους; Η απάντηση κρύβεται στη θρησκεία.
Οι στρατιώτες αυτοί δεν ήταν Χριστιανοί. Κατά τη διάρκεια του πολέμου, οι συμμαχικές δυνάμεις (Γάλλοι και Άγγλοι) έφτασαν στη Θεσσαλονίκη για να ενισχύσουν τα ελληνικά στρατεύματα ενάντια σε Τούρκους και Βούλγαρους. Οι αποικιοκρατικές δυνάμεις έφεραν άντρες από την Ασία και την Αφρική. Ο Βρετανικός στρατός έφερε στη Θεσσαλονίκη μεγάλο αριθμό Ινδών, οι οποίοι ξεχώριζαν με το παρουσιαστικό και τις παραδόσεις τους.
Thessaloniki, Greece – Allied Troops in 1916
Το θρησκευτικό παράδοξο: Ταφή ή Καύση;
Με τη λήξη του πολέμου, εκατοντάδες Ινδοί είχαν χάσει τη ζωή τους και ο Βρετανικός στρατός ανέλαβε την ταφή τους. Εδώ όμως συνέβη ένα ιστορικό παράδοξο που καθιστά το νεκροταφείο μοναδικό παγκοσμίως. Οι Βρετανοί δημιούργησαν ένα νεκροταφείο για Ινδουιστές, αγνοώντας μια βασική αρχή. Η Ινδουιστική παράδοση απαιτεί την καύση των νεκρών, ενώ η Μουσουλμανική τον ενταφιασμό. Οι Άγγλοι, μέσα στο χάος της εποχής, έθαψαν αρκετούς Ινδουιστές, ενώ παράλληλα έκαψαν πτώματα τόσο Ινδουιστών όσο και Ινδών άλλων θρησκευμάτων.
Η σύνθεση των νεκρών στο Χαρμάν Κιόι
Στο Ινδικό νεκροταφείο Θεσσαλονίκης (γνωστό ως Χαρμάν Κιόι, όπως ονομαζόταν η περιοχή τότε) αναπαύονται:
- 384 Ινδουιστές
- 107 Μουσουλμάνοι
- 26 Σιχ
- 1-3 Χριστιανοί
Στο βόρειο μέρος του νεκροταφείου υπάρχει ένα μνημείο που περιέχει την τέφρα 220 ανδρών. Ένα δεύτερο μνημείο είναι αφιερωμένο στη μνήμη 130 αγνοούμενων Ινδών που πολέμησαν στην ξηρά και 33 που χάθηκαν στη θάλασσα.
«Ο Αλλάχ συγχωρεί στο τέλος»
Οι επιτύμβιες στήλες έχουν τις δικές τους ιστορίες. Οι περισσότερες επιγραφές είναι στα Αραβικά —ακόμη και σε κάποιους τάφους Ινδουιστών— με την πιο συγκλονιστική φράση να αναφέρει: «Ο Αλλάχ συγχωρεί, συγχωρεί στο τέλος». Σε έναν από τους ελάχιστους τάφους των Σιχ, ο επισκέπτης μπορεί να δει γραφή στη διάλεκτο Punjabi, που αποδίδει το μήνυμα: «Νίκη στον μεγάλο γκουρού».
Η μάστιγα της ελονοσίας και οι «αόρατοι» εργάτες
Ο πόλεμος σκότωσε πολλούς, αλλά η επιγραφή στην είσοδο του νεκροταφείου αποκαλύπτει τον πραγματικό εξολοθρευτή της εποχής στη Μακεδονία: την ελονοσία. Πάνω από τους μισούς θανάτους του Βρετανικού στρατού οφείλονταν σε αυτή την ασθένεια.
Οι επιγραφές μαρτυρούν και την κοινωνική τάξη των θυμάτων. Ήταν κυρίως άνθρωποι φτωχοί και αγράμματοι, από τις χαμηλότερες ινδικές κάστες. Στις πλάκες υπάρχουν συχνά παρατσούκλια ή ονόματα θεοτήτων. Οι περισσότεροι δεν ήταν πολεμιστές πρώτης γραμμής, αλλά βοηθητικό προσωπικό (ημιονηγοί, εργάτες) που φρόντιζαν τα ζώα και τα πολεμοφόδια.
Σήμερα, το Ινδικό Νεκροταφείο Θεσσαλονίκης, αν και αποτελεί μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς, ανήκει στο Υπερταμείο και το μέλλον του παραμένει αβέβαιο.
Χρήσιμες πληροφορίες
Διεύθυνση: Μενεμένη 546 28
Το νεκροταφείο συντηρεί η Επιτροπή Στρατιωτικών Κοιμητηρίων της Κοινοπολιτείας, αλλά είναι κλειστό για το κοινό.