Ένα κινηματογραφικό ντοκουμέντο που παρέμενε στην αφάνεια για δεκαετίες, είναι πλέον διαθέσιμο σε όλους μέσω YouTube. Αποτελεί μια σπάνια καταγραφή από την καρδιά της καταστροφής. Ο Σέρβος στρατιώτης και κινηματογραφιστής Mika Mihajlović Afrika πάτησε το κουμπί της εγγραφής την 18η Αυγούστου 1917. Ήταν η μέρα που ξέσπασε η μεγάλη πυρκαγιά της Θεσσαλονίκης, η οποία έμελλε να αλλάξει για πάντα το πρόσωπο της πόλης.
Το φιλμ των 35 χιλιοστών που έσωσαν οι Ιταλοί
Ιταλοί συντηρητές εντόπισαν τυχαία το πολύτιμο αρχείο, όταν το αγόρασαν από τον Σερβικό στρατό. Το κλιπ, διάρκειας 10 λεπτών, περιλαμβάνει συγκλονιστικές λήψεις που κατέγραψε ο Σέρβος οπερατέρ στο φιλμ των 35 χιλιοστών. Μέσα από τον φακό του, βλέπουμε ζωντανά την αγωνία και την καταστροφή που προκάλεσε η πύρινη λαίλαπα.
Ο τραγικός απολογισμός: 32 ώρες που έκαψαν την ιστορία
Η μεγάλη πυρκαγιά χρειάστηκε μόλις 32 ώρες για να αλλοιώσει οριστικά το κέντρο της Θεσσαλονίκης. Οι φλόγες αφάνισαν ιστορικά και θρησκευτικά κτίρια ανεκτίμητης αξίας.
Οι ιστορικές καταγραφές μιλούν με αριθμούς που σοκάρουν:
- 9.500 σπίτια έγιναν στάχτη.
- Περισσότεροι από 70.000 άνθρωποι έμειναν άστεγοι σε μία νύχτα.
Η Αναγέννηση: Το Σχέδιο Εμπράρ και η νέα πόλη
Μπροστά στην ολική καταστροφή, η κυβέρνηση του Ελευθέριου Βενιζέλου πήρε μια γενναία απόφαση: Απαγόρευσε την άμεση ανοικοδόμηση της πόλης μέχρι να εγκριθεί ένα σύγχρονο σχέδιο πόλης.
Ο τότε υπουργός Συγκοινωνιών, Αλέξανδρος Παπαναστασίου, ίδρυσε τη «Διεθνή Επιτροπή Νέου Σχεδίου Θεσσαλονίκης» και όρισε πρόεδρο τον Γάλλο αρχιτέκτονα Ερνέστ Εμπράρ. Στόχος τους; Η εκπόνηση ενός νέου ρυμοτομικού σχεδίου.
Ο Εμπράρ δεν δούλεψε μόνος. Συνεργάστηκε με τους Άγγλους αρχιτέκτονες E. Mawson και J. Pleyber, καθώς και με τους Έλληνες Α. Γκίνη, Αριστοτέλη Ζάχο και Κωνσταντίνο Κιτσίκη. Μαζί συνέλαβαν και ανέπτυξαν το όραμα που γνωρίζουμε σήμερα ως Σχέδιο Εμπράρ.
Αν και το τελικό σχέδιο υπέστη πολλές μεταβολές μετά από πιέσεις των μεγαλοϊδιοκτητών γης, αποτέλεσε μια τεράστια βελτίωση σε σχέση με το παρελθόν. Έδωσε στη Θεσσαλονίκη τη σύγχρονη Ευρωπαϊκή ρυμοτομία και την αισθητική που απολαμβάνουμε (σε μεγάλο βαθμό) μέχρι και σήμερα.
Σεισμός Θεσσαλονίκης 1978: Η κατάρρευση στην Ιπποδρομίου και ο «καταραμένος» θρύλος